een bijzonder verhaal

Hij was trots geweest op de carrière waar hij zo’n 15 jaar geleden afscheid van had genomen. Zij waren op hun beurt trots op hem en ze wilden een passende plechtigheid, die recht deed aan alles waar hij voor geleefd had.

Met zijn vrouw, de dochter, haar man en een kleinkind zaten we om de tafel en keken terug op zijn leven en wie hij was geweest voor hen. Zijn vrouw keek vertederd bij de verhalen die boven kwamen en ik begreep dat ze in hun lange huwelijk ook de lastige kantjes van haar mans karakter de baas was geworden.

MV-kaars-zand

Zo had hij meer dan eens in de auto zitten claxonneren als hij vond dat ze te lang op zich liet wachten. In zo’n geval deed ze het nog eens extra rustig aan. En één keer had hij, na het wachten, zoveel gas gegeven bij het wegrijden dat nog weken daarna een spoor te zien was. Samen lachten we om zoveel ongeduld.

De meest dierbare herinneringen hadden ze aan zijn zachte en ontspannen kant: de echtgenoot, vader en opa die hij was als ze verbleven op de camping in de duinen. Hij hield intens van die plek en van het geruis van de dennen in de wind, de zeelucht in zijn neus en het zand aan zijn voeten. Veertig jaar lang hadden ze daar een caravan waar ze zoveel mogelijk weekenden en vakanties doorbrachten. In de duinen kwamen ze allemaal met veel plezier logeren, eerst de kinderen en later de kleinkinderen. Dan trok hij er met hen op uit om bramen te plukken en was geregeld samen met hen kinderlijk ondeugend. Daarom hadden ze gekozen voor een rouwkaart met duinen.

We besloten dat het duinzand zijn persoonlijk symbool moest zijn. Door dit duinzand mee te nemen in een glazen schaal, was het tastbaar aanwezig op de middag van hun laatste samenzijn. Een kind en een kleinkind deelden herinneringen aan de logeerpartijen in de duinen. In de overdenking stond zijn liefde voor de plek centraal en we stonden stil bij het tijdelijke karakter van de duinen, die door de wind worden gebracht en weer meegenomen: duinvorming is net als ons leven als een onophoudelijk komen en gaan. Als een duin was hij nu meegenomen, maar er waren ook nieuwe duinen ontstaan, in de vorm van kinderen, kleinkinderen en het eerste achterkleinkind dat hij nog net had kunnen verwelkomen. De overdenking werd afgesloten met een gedicht.

Waar de wind praat met de dennen,
waar het zand zich wat verveelt,
daar waar licht met zout gevuld is.

Geur die in mijn neusgat speelt.
Mijn hoofd, zwaar van de gedachten
wordt hier krachtig schoongespoeld.
Tranen bijna droog geblazen,
boosheid is al afgekoeld.

Kus, dus, zand erover, zand erover
en jij komt weer dichterbij.
Duin ik tover zand erover.
Zand ligt tussen jou en mij.

Waar de zee speelt met zijn schelpen,
waar de zon zo vrolijk staat,
daar waar duinen rozig liggen
in het gras, dat zachtjes praat.
Met mijn hoofd vol oude dromen
en mijn voeten in het zand
kijk ik naar jou, wil van alles zeggen. 
Kriebel woordjes in je hand.

Kus, dus, zand erover, zand erover
en jij komt weer dichterbij.
Duin ik tover zand erover.
Zand ligt tussen jou en mij.

(naar een gedicht van Elize Broeren)

Nu kwam het definitieve afscheid en in een laatste kring dekten ze hem toe met een handje van het duinzand, liefdevol uitgestreken over het deksel van de kist. Een kleinkind tekende er een hartje in.

Een week later ging ik weer langs. De van mij geleende glazen schaal leek betekenisloos, nu hij daar zo leeg op tafel stond. De dochter vertelde me, dat alle bezoekers op de schaal waren gewezen terwijl ze de afscheidstekst te lezen kregen. De tak van de zeeden was erop blijven liggen en de kaarsen die erin stonden hadden nog vele malen gebrand. Moeder was teleurgesteld dat het niet gelukt was om precies zo’n zelfde schaal te vinden.Samen hebben we toen de schaal opnieuw gevuld met duinzand, kaarsen en de tak en deze teruggezet bij zijn foto, op de tafel naast haar stoel.

Zonder schaal maar intens dankbaar ging ik terug naar huis. Er is geen grotere bevrediging in dit werk dan nabestaanden die daadwerkelijk troost en houvast vinden in het persoonlijke symbool en de rituelen bij het afscheid. Toen ik naar aanleiding van dit verhaal weer contact had met de familie, vernam ik dat de schaal met duinzand nog steeds staat en de dennentak nog iedere maand wordt ververst.

 

 

Noot: Dit waar gebeurde verhaal is geschreven door Marian en staat in “Grensmomenten”, een bundel met ervaringsverhalen van ritueelbegeleiders samengesteld door Het Moment. Het originele gedicht van Elize Broeren gaat over strand en golven in plaats van duinen en dennen en is te vinden in haar bundel “Opvliegend”.